Współczesna miłość to napięcie między pragnieniem bliskości a lękiem przed zaangażo- waniem. W świecie ekranów, algorytmów i pozornej dostępności relacje stajš się jednocześnie łatwiejsze do rozpoczęcia i trudniejsze do utrzymania. Miłość zmieniła formę, ale nie przestała być potrzebš. Ten tekst jest próbš uważnego przyjrzenia się temu jak dziś kochamy.

Miłość w XXI wieku rzadko zaczyna się od spojrzenia. Częściej od ekranu, od przesunięcia palcem w prawo, od trzech kropek oznaczajšcych, że "pisze", od niebieskiego światła telefonu, które towarzyszy nam tuż przed snem i tuż po przebudzeniu. Dawniej mówiono, że serce bije szybciej na widok ukochanej osoby, dziś częściej bije szybciej, gdy wibruje telefon.

Technologia nie zabiła miłości, zmieniła jednak jej rytm, tempo i sposób w jaki się spotykamy, rozmawiamy oraz znikamy. Według raportu Pew Research Center z 2023 roku ponad 60 procent dorosłych w krajach rozwiniętych poznało lub próbowało poznać partnera przez internet, a w grupie wiekowej 18-35 lat ten odsetek przekracza 75 procent. Aplikacje randkowe stały się nowym miejscem spotkań: zamiast kawiarni pojawił się algorytm, zamiast rozmowy -  bio ograniczone do kilkudziesięciu znaków, zamiast ciszy między zdaniami - komunikat "seen" bez odpowiedzi.

Paradoks XXI wieku polega na tym, że nigdy wcześniej nie mieliśmy tylu możliwości kontaktu, a jednocześnie nigdy wcześniej nie byliśmy tak samotni. Według danych Statistics Canada liczba jednoosobowych gospodarstw domowych w dużych miastach wzrosła w cišgu ostatnich dwóch dekad o ponad 40 procent, podobne tendencje pokazujš statystyki z USA, Wielkiej Brytanii oraz Europy Zachodniej. Samotność przestała być wyjštkiem, stała się codziennościš wpisanš w miejski krajobraz, grafik pracy i wieczorne przewijanie ekranu.

Psychologowie zwracajš uwagę na fakt, że problemem nie jest brak relacji, lecz ich kruchość. Badania opublikowane w "Journal of Social and Personal Relationships" pokazujš, że współczesne zwišzki sš krótsze, mniej stabilne i częściej kończš się bez jasnego zakończenia. Zjawisko ghostingu, czyli nagłego zerwania kontaktu bez wyjaśnienia, dotyczy już ponad 30 procent osób aktywnych na rynku randkowym, nie jest więc marginesem, lecz nowym standardem emocjonalnym, w którym cisza zastępuje rozmowę, a brak odpowiedzi staje się odpowiedziš samš w sobie.

Miłość w XXI wieku bardzo często opiera się na lęku, nie tyle przed samotnościš, ile przed zaangażowaniem, przed byciem "za bardzo", przed oddaniem komuś wpływu na własne emocje. Socjologowie nazywajš to emocjonalnš tymczasowościš, relacje trwajš bowiem tak długo, jak długo pozostajš lekkie, wygodne i nie wymagajš zbyt dużej odpowiedzialności. Bliskość istnieje, lecz z zastrzeżeniem, bycie razem odbywa się z myślš o ewentualnym wyjściu awaryjnym.

Jednocześnie badania pokazujš zjawisko pozornie sprzeczne. Według World Happiness Report ludzie deklarujš coraz silniejszš potrzebę bliskości, stabilności i poczucia bezpieczeństwa. Pojawia się więc napięcie między pragnieniem a strachem: chcemy miłości, obawiamy się jej ceny, chcemy relacji, ale na własnych warunkach, chcemy kogoś blisko, choć niekoniecznie wystarczajšco blisko, by narazić się na zależność.

Walentynki w tym kontekście przestajš być jedynie świętem. Dla wielu osób stajš się lustrem. W badaniu przeprowadzonym przez YouGov aż 45 procent respondentów przyznało, że 14 lutego odczuwa większe poczucie samotności niż w inne dni roku, nie z powodu braku prezentu, lecz braku wiadomości, braku tego jednego sygnału, że ktoś o nich myśli.

Media społecznościowe wzmacniajš ten efekt. Instagram, TikTok czy Facebook wypełniajš się idealnymi obrazami miłości: kolacjami przy świecach, bukietami kwiatów, zaręczynami w egzotycznych miejscach. Badania Uniwersytetu w Pittsburghu pokazujš wyraźnš korelację między intensywnym korzystaniem z mediów społecznościowych a obniżonym poczuciem satysfakcji z własnych relacji, porównujemy się bowiem do wyretuszowanej wersji cudzych uczuć i niemal zawsze przegrywamy.

Współczesna miłość coraz częściej przybiera formę negocjacji. Ustala się granice, definicje oraz oczekiwania, mówi się o relacjach otwartych, o "sytuationships", o byciu razem bez zobowišzań. Język miłości zmienił się radykalnie, wielkie deklaracje ustšpiły miejsca tymczasowym ustaleniom. Badania publikowane w "Archives of Sexual Behavior" pokazujš, że młodsze pokolenia rzadziej wchodzš w formalne zwišzki, częściej natomiast utrzymujš kilka równoległych relacji o różnym stopniu bliskości.

W tym wszystkim coraz wyraźniej pojawia się jeszcze jeden wštek - miłość do siebie. Hasło powtarzane tak często, że niemal straciło znaczenie, a przecież psychologia mówi o czymś znacznie prostszym i trudniejszym zarazem: o umiejętności bycia ze sobš bez przemocy, o stawianiu granic, o braniu odpowiedzialności za własne emocje zamiast przerzucania ich na drugiego człowieka.

Badania nad samowspółczuciem i teoriš przywišzania pokazujš jasno, że osoby, które nie oczekujš, iż druga osoba "naprawi" ich życie, tworzš zdrowsze i trwalsze relacje. Miłość do drugiego człowieka nie zaczyna się od idealnej miłości do siebie; bez minimalnej zgody na siebie bardzo szybko zamienia się jednak w zależność, lęk i potrzebę kontroli.

Warto również pamiętać, że miłość nie jest jednš emocjš i nie kończy się na relacji romantycznej. Istnieje miłość partnerska, rodzicielska, przyjacielska, miłość do miejsca, do miasta, do pracy, do sensu. Neurobiologia pokazuje, że różne formy miłości aktywujš różne obszary mózgu, nie rywalizujš ze sobš, lecz współistniejš, tworzšc system naczyń połšczonych.

Lekarze i psycholodzy nie majš wštpliwości: brak stabilnych relacji i więzi zwiększa ryzyko depresji, zaburzeń lękowych oraz chorób psychosomatycznych. Światowa Organizacja Zdrowia uznała samotność za jedno z największych zagrożeń zdrowotnych XXI wieku, porównywalne z paleniem papierosów czy otyłościš, co czyni z niej problem nie tylko emocjonalny, lecz także cywilizacyjny.

Miłość przestała być oczywistościš, nie przestała jednak być potrzebš. Zmieniła język, tempo oraz formę. Dziś rzadziej mówi się "na zawsze", częściej "zobaczymy", rzadziej planuje się przyszłość, częściej pozostawia sobie drogę odwrotu, relacje sš bardziej świadome, a jednocześnie bardziej kruche.

Badania Uniwersytetu Harvarda, prowadzone nieprzerwanie od ponad 80 lat, pokazujš jednak coś niezmiennego: to jakość zwišzku, a nie status materialny czy sukces zawodowy, ma największy wpływ na długoterminowe poczucie szczęścia i zdrowia. Technologia i zmiany społeczne nie unieważniły tej prawdy, zmieniły jedynie drogę, którš do relacji dochodzimy.

Być może dlatego najbardziej rewolucyjnym gestem naszych czasów nie jest wielka deklaracja, lecz codzienna praktyka: uważność, zatrzymanie się, rozmowa bez telefonu leżšcego na stole, obecność, która nie znika po kilku dniach ciszy. Miłość nie potrzebuje fajerwerków, potrzebuje odwagi, by trwać.

Na Walentynki i na wszystkie inne dni życzę zwišzków, które dajš poczucie sensu.
Nie idealnych obrazów, lecz autentycznej bliskości. Miłości w jej różnych formach, bez pośpiechu i bez presji.
 

Anna Drutis - dziennikarka, felietonistka, przewodnik po Toronto, anadrutis@gmail.com