ZUS wyjaśnia, jak korzystać ze świadczeń za granicą

Podczas wizyty w Kanadzie specjaliści Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odwiedzili Montreal, Ottawę, Winnipeg, Mississaugę i Toronto, aby bezpośrednio spotkać się z Polonią. W trakcie dni poradnictwa odpowiadali na pytania dotyczące emerytur, rent i innych świadczeń oraz pomagali w trudnych formalnościach.

Dla wielu Polaków mieszkających poza granicami kraju kwestie związane z dokumentacją,
potwierdzaniem życia czy współpracą międzynarodową bywają źródłem niepewności i stresu. Coraz więcej osób chce wiedzieć, jak poprawnie ubiegać się o emeryturę z Polski, jakie przepisy obowiązują w Kanadzie i jak działa Porozumienie o zabezpieczeniu społecznym z 2009 roku.
W wywiadzie dla Panoramy prezes ZUS, Zbigniew Derdziuk, odpowiada na najczęściej zadawane pytania, wyjaśnia zawiłości systemu i podpowiada praktyczne rozwiązania, dzięki którym Polacy w Kanadzie mogą spokojnie korzystać ze swoich świadczeń emerytalnych. 

Misja ZUS w Kanadzie 

Bożena Szara - Panie Prezesie, z jaką misją przybyli Państwo do Kanady?

Zbigniew Derdziuk - Nasza obecność w Kanadzie wynika z potrzeby bezpośredniego kontaktu z Polonią. Chcemy informować, wyjaśniać i odpowiadać na pytania dotyczące polskiego systemu ubezpieczeń społecznych, w szczególności emerytur. Dla wielu osób, które wyjechały z Polski lata temu, przepisy bywają niejasne lub kojarzą się z dawnymi realiami. Zależy nam, aby Polacy mieszkający za granicą mieli poczucie, że ZUS jest instytucją dostępną i otwartą - również poza granicami kraju.

B.Sz. - Czyli to nie tylko wizyta formalna, ale realna próba dotarcia do ludzi?

Z.D. - Zdecydowanie tak. Spotkania informacyjne, rozmowy indywidualne, możliwość zadania konkretnych pytań - to wszystko pozwala rozwiać wiele wątpliwości. Często okazuje się, że ktoś ma prawo do świadczenia, ale z niego nie korzysta, bo nie zna procedur albo obawia się formalności.

B.Sz. - Jak często ZUS organizuje podobne akcje informacyjne poza Polską?

Z.D. -Takie działania prowadzimy regularnie, choć ich skala zależy od możliwości organizacyjnych i współpracy z lokalnymi środowiskami. Najczęściej odwiedzamy kraje, w których mieszka liczna Polonia - w Europie Zachodniej, Ameryce Północnej czy Australii. Współpracujemy przy tym z ambasadami, konsulatami oraz organizacjami polonijnymi, które doskonale znają potrzeby lokalnych społeczności.
 

Kto i na jakich zasadach może otrzymać polską emeryturę

B.Sz. - Jakie są podstawowe kryteria uzyskania polskiej emerytury przez osoby
mieszkające w Kanadzie?

Z.D. - Podstawą są okresy ubezpieczenia w Polsce, czyli lata pracy, w trakcie
których były odprowadzane składki do ZUS. Osoba, która osiągnęła ustawowy wiek emerytalny, ma prawo ubiegać się o emeryturę - niezależnie od tego, czy mieszka w Polsce, Kanadzie czy innym kraju. Miejsce zamieszkania nie pozbawia prawa do świadczenia.

B.Sz. - A jeśli ktoś pracował zarówno w Polsce, jak i w Kanadzie?

Z.D. - Każdy kraj wypłaca emeryturę za okresy ubezpieczenia przepracowane na jego terytorium. Osoba może otrzymywać dwa świadczenia - polskie i kanadyjskie - naliczane niezależnie od siebie.

B.Sz. - W jaki sposób osoba mieszkająca w Kanadzie może złożyć wniosek o polską
emeryturę?

Z.D. - Wniosek można złożyć na kilka sposobów: za pośrednictwem kanadyjskiej instytucji emerytalnej, która przekaże dokumenty do ZUS, albo bezpośrednio - pocztą lub elektronicznie. Procedury są jasno określone, a pracownicy ZUS służą pomocą na każdym etapie.

Emerytury polskie a kanadyjskie - niezależne systemy

B.Sz. - Czy emerytura kanadyjska wpływa na wysokość emerytury z Polski?

Z.D. - Nie, to dwa niezależne systemy. Każde świadczenie obliczane jest na
podstawie składek i okresów ubezpieczenia w danym kraju.

B.Sz. - A odwrotnie - polska emerytura wpływa na kanadyjską?

Z.D. - Również nie. To ważna informacja - świadczenia z jednego kraju nie blokują prawa do świadczeń w drugim.
 

"Poświadczanie życia" i dokumentacja sprzed lat

B.Sz. - Najwięcej problemów pojawia się przy corocznym „poświadczaniu życia” oraz kompletowaniu dokumentów sprzed wielu lat. Jak je rozwiązać?

Z.D. - Poświadczanie życia jest standardową procedurą, mającą na celu
potwierdzenie prawa do wypłaty świadczenia. W Kanadzie można to zrobić w konsulacie, u
notariusza lub w uprawnionej instytucji lokalnej.

Coraz większą rolę odgrywają też rozwiązania elektroniczne. ZUS rozwija możliwość zdalnego kontaktu i uproszczonych form potwierdzania danych. Dzięki temu system co roku unika wypłaty świadczeń na konta osób, które już zmarły - rocznie to około 24 mln zł.

Warto też pamiętać, że wiele informacji o okresach zatrudnienia znajduje się już w archiwach ZUS. Pracownicy Zakładu pomagają ustalić brakujące dokumenty i okresy zatrudnienia. Podczas pobytu w Kanadzie rozmawialiśmy z Service Canada i Retraite Quebec o uproszczeniu formalności i lepszej wymianie informacji.
 

Porozumienie o zabezpieczeniu społecznym z 2009 roku

B. Sz. - Proszę przypomnieć na czym polega Porozumienie z 2009 roku między Polską a Kanadą?

Z.D. - Umowa reguluje współpracę w zakresie zabezpieczenia społecznego między Polską a Kanadą i ma bardzo praktyczne znaczenie dla Polonii. Dzięki niej osoby, które pracowały w obu krajach, mogą w prosty sposób doliczyć okresy ubezpieczenia, aby spełnić wymagania dotyczące przyznania emerytury lub renty.

Porozumienie pozwala również na koordynację świadczeń, co oznacza, że świadczenia z
jednego kraju nie blokują prawa do świadczeń w drugim, a formalności są znacznie
uproszczone. Przykładowo, jeśli ktoś pracował w Polsce przez 10 lat, a w Kanadzie przez 15, oba okresy mogą być uwzględnione przy obliczaniu wysokości emerytury w każdym z systemów, zgodnie z własnymi zasadami.

Dodatkowo porozumienie ułatwia realizację takich kwestii, jak: przesyłanie dokumentów,
weryfikacja uprawnień, wypłata świadczeń za granicą oraz potwierdzanie prawa do emerytury.
Dla wielu Polaków mieszkających w Kanadzie oznacza to prostszy kontakt z ZUS i pewność, że lata pracy w Polsce nie zostaną „stracone” przy ubieganiu się o świadczenia.

Dodatkowe obserwacje i trendy

B.Sz. - Czy liczba emerytur wysyłanych do Kanady maleje czy wzrasta?

Z.D. - Ostatnio liczba emerytur wysyłanych do Kanady wzrosła. Na emeryturę przechodzą osoby, które wyjeżdżały po stanie wojennym i później. Kanada również wysyła świadczenia do Polski - w 2013 roku było to około tysiąca świadczeń, teraz bliżej pięciu tysięcy.

B.Sz. - Coraz więcej emerytów pracuje. Czy podobny trend jest w Polsce?

Z.D. - Tak, coraz więcej Polaków decyduje się pracować dłużej. Za każdy rok
późniejszego przejścia na emeryturę otrzymuje się od 5 do 8 procent wyższą emeryturę.
Na około 8 mln emerytów i rencistów mamy około 840 tys. pracujących nadal. To korzystne
zarówno dla samych emerytów, jak i dla pracodawców, którzy nie tracą doświadczenia
starszych pracowników.

B.Sz. - Co chciałby Pan przekazać Polonii w Kanadzie?

Z.D. - Zachęcam do zadawania pytań i sprawdzania swoich uprawnień. ZUS jest po to, aby pomagać i udzielać rzetelnych informacji. Warto korzystać z dostępnych możliwości i nie odkładać spraw emerytalnych „na później”.

B.Sz. - Bardzo dziękuję za rozmowę.

Z.D. - Dziękuję również.