Tam, gdzie pamięć o polskim żołnierzu nie gaśnie 

Święto Żołnierza w Amerykańskiej Częstochowie

Są miejsca, do których Polak przyjeżdża nie tylko po modlitwę, ale także po to, aby spotkać się z własną historią. Jednym z nich jest Amerykańska Częstochowa w Doylestown w Pensylwanii - Narodowe Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej, od dziesięcioleci ważne centrum duchowe i patriotyczne amerykańskiej Polonii.

W niedzielę 16 sierpnia 2026 roku odbyły się tam doroczne obchody Święta Żołnierza, poświęcone pamięci tych, którzy walczyli i ginęli za wolność Polski. Wśród biało-czerwonych flag, sztandarów i wojskowych mundurów spotkały się pokolenia Polonii: weterani, przedstawiciele organizacji polonijnych, duchowieństwo, przedstawiciele Wojska Polskiego oraz młodzież. Uroczystości nawiązywały również do 106. rocznicy Bitwy Warszawskiej - "Cudu nad Wisłą".

Kawałek Polski za oceanem

Historia Amerykańskiej Częstochowy sięga 1953 roku, kiedy o. Michał M. Zembrzuski zakupił teren z myślą o stworzeniu ośrodka kultu Matki Bożej Częstochowskiej i zachowaniu przez Polonię więzi z Ojczyzną. Z czasem powstały sanktuarium, klasztor, muzeum i cmentarz, na którym spoczywają tysiące Polaków, w tym duchowni, działacze społeczni, wojskowi i weterani.

Szczególne znaczenie ma część cmentarza nazywana "Polish Arlington", gdzie pochowanych jest wielu polskich żołnierzy i weteranów. Wśród upamiętnionych znajduje się także gen. Władysław Bortnowski, ojciec znanego montrealskiego działacza polonijnego Andrzeja Bortnowskiego.

Hołd poległym

Uroczystości rozpoczęły się na cmentarzu. O godz. 11:00 uczestnicy przeszli w kolumnie marszowej, składając wieńce i oddając hołd zasłużonym Polakom. Szczególnie uczczono pamięć dr. Teofila Starzyńskiego, wybitnego działacza Związku Sokolstwa Polskiego w Ameryce i pierwszego prezesa Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce.

Hołd oddano również weteranom spoczywającym w cieniu pomnika Husarza. W tych chwilach szczególnie mocno wybrzmiały słowa: "Bóg, Honor, Ojczyzna".

Następnie pochód przeszedł pod pomnik Matki Bożej Hetmańskiej, gdzie odbył się Apel Poległych i Pomordowanych. Wspomniano Polaków, którzy oddali życie w walkach o niepodległość, podczas obu wojen światowych, w Katyniu i innych miejscach sowieckich oraz niemieckich zbrodni, a także tych, którzy po wojnie walczyli z komunistycznym zniewoleniem Polski.

Szczególne miejsce zajęła pamięć o 15 sierpnia 1920 roku - dniu zwycięstwa nad bolszewikami, które uratowało niepodległość Polski i zatrzymało marsz rewolucji na Zachód.

Po raz pierwszy także Montreal

Tegoroczne obchody miały szczególne znaczenie dla Polonii montrealskiej. Po raz pierwszy uczestniczyła w nich reprezentacja Związku Weteranów Polskich w Montrealu.

Był to ważny symbol jedności Polaków mieszkających po obu stronach granicy. Choć dzielą ich setki kilometrów, łączy ich wspólna historia, pamięć o bohaterach i odpowiedzialność za przekazanie jej następnym pokoleniom.

Dar dla Sanktuarium

Podczas Mszy Świętej przedstawiciele SWAP i KPP przekazali na ręce prowincjała paulinów, o. Krzysztofa Wieliczki, wyjątkowy dar dla muzeum Sanktuarium - metalową płaskorzeźbę Matki Bożej Ostrobramskiej, wykonaną w 1944 roku przez Romana Adlera, weterana wojny polsko-bolszewickiej i członka Placówki 201 SWAP w Nowym Jorku.

Pamiątka ta jest nie tylko dziełem sztuki, lecz także świadectwem losów pokolenia polskich żołnierzy i emigrantów.

Pamięć jest naszym obowiązkiem

Po Mszy odbyła się uroczysta akademia prowadzona przez komendanta Tadeusza Antoniaka. Wystąpił chór Angelus, a gość specjalny, ambasador Anna Maria Anders, złożyła weteranom życzenia i odczytała list z Kancelarii Prezydenta RP Karola Nawrockiego.

Głos zabrali również płk Jacek Molenda, kmdr Albert Proszowski oraz przedstawiciel Związku Weteranów Polskich w Montrealu, Stefan Władysiuk.

Wystąpienia połączyła jedna myśl: pamięć o bohaterach jest obowiązkiem żyjących. Nie wystarczy wspominać ich raz w roku. Trzeba przekazywać młodemu pokoleniu wiedzę o tym, kim byli i o co walczyli.

Komendant Tadeusz Antoniak ujął tę myśl w słowach:

"Bez Boga nie będzie ani Honoru, ani Ojczyzny".

Tegoroczne Święto Żołnierza w Amerykańskiej Częstochowie było czymś więcej niż uroczystością w polonijnym kalendarzu. Było świadectwem, że pamięć o tych, którzy walczyli za Polskę, wciąż żyje - i że chcemy przekazać ją następnym pokoleniom.

Bo dopóki pamiętamy - oni żyją wśród nas.
 

Stefan Władysiuk - bibliotekarz Biblioteki Polskiej w Montrealu. Kronikarz ZWP.